Brand door nalatigheid: een vergeten kaars, een sigaret — betaalt de verzekeraar?

De angst na de brand: "het was mijn schuld"

Wie een kaars vergeet op de vensterbank, in slaap valt met een brandende sigaret of een telefoon laat opladen onder een kussen, en daarna de brandweer moet bellen, stelt zich meteen dezelfde vraag: betaalt de verzekeraar als het mijn eigen schuld is? Het antwoord is in verreweg de meeste gevallen ja. Een verzekering tegen brand is er juist voor menselijke fouten; een brand die niemand had kunnen voorkomen komt zelden voor. Het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid stelde bij 10 van de 25 fatale woningbranden in 2025 vast dat menselijk handelen de oorzaak was; bij 13 branden was de oorzaak niet meer te achterhalen.

Wat de wet zegt: opzet en roekeloosheid

De grens staat in artikel 7:952 van het Burgerlijk Wetboek: de verzekeraar vergoedt geen schade aan de verzekerde die de schade met opzet of door roekeloosheid heeft veroorzaakt. Opzet is brandstichting. Roekeloosheid is méér dan onvoorzichtigheid: het gaat om gedrag waarvan u wist of moest weten dat het vrijwel zeker tot schade zou leiden, en waar u zich toch niets van aantrok. Een kaars laten branden terwijl u even naar boven loopt, is onvoorzichtig. Een kaars pal naast een gordijn zetten, het huis verlaten en de kinderen alleen achterlaten, komt in de buurt van roekeloosheid.

Rechters leggen de lat hoog. Het gerechtshof Den Bosch vulde "roekeloosheid" in een zaak over een gasexplosie in met de oude maatstaf van "merkelijke schuld" en wees het beroep van de verzekeraar op roekeloosheid af. In de praktijk moet de verzekeraar bewijzen dat u de kans op brand bewust op de koop toe nam. Dat lukt zelden bij een vergeten kaars, een pan op het vuur of een sigaret.

Rokersbrand

Een sigaret die de bank of het matras in brand zet, is een van de klassieke oorzaken van fatale woningbranden, juist omdat het vaak 's nachts en bij alleenwonenden gebeurt. Verzekeringstechnisch is rokersbrand gewoon brand: gedekt, tenzij de verzekeraar roekeloosheid aantoont. Roken in bed na overmatig alcoholgebruik is een situatie waarin verzekeraars die discussie wel eens aangaan; roken op de bank en in slaap vallen is voor de meeste rechters onvoorzichtigheid, geen roekeloosheid.

Anders ligt het bij schroeischade zonder brand: een brandgat in de bank of het tapijt. Dat is geen brand in de zin van de polis. Bij een beperkte dekking is schroeischade uitgesloten; bij uitgebreide en allrisk-inboedelverzekeringen is zij vaak wel gedekt. Kijk in de dekkingstabel onder "schroeien, smelten, verkolen".

Waar het wél misgaat: de polisvoorwaarden

De wettelijke uitsluiting is smal, maar polissen voegen eigen voorwaarden toe, en die zijn per verzekeraar anders. De meest voorkomende:

• Schoorsteen niet geveegd. Wie met hout stookt, moet bij vrijwel alle verzekeraars de schoorsteen jaarlijks deskundig laten vegen; ANWB noemt het letterlijk als voorwaarde voor dekking van schoorsteenbrand. Bewaar de factuur van de schoorsteenveger.
• Achterstallig onderhoud. Een brand door een verouderde elektrische installatie waarvan gebreken bekend waren, kan onder deze uitsluiting vallen.
• Illegale activiteiten. Brand door een hennepkwekerij in de woning is bij alle verzekeraars uitgesloten, ook als een huurder de kwekerij had en de eigenaar het niet wist — controleer hoe uw polis dat regelt.
• Leegstand. Staat de woning langer leeg dan de polis toestaat (vaak twee of drie maanden), dan vervalt of versmalt de dekking. Meld leegstand altijd.
• Mededelingsplicht. Wie bij het afsluiten onjuiste informatie gaf over het gebruik van de woning (bijvoorbeeld verhuur aan studenten of een bedrijf aan huis), riskeert dat de verzekeraar de claim afwijst op grond van artikel 7:928 BW.

Elektrische apparaten en opladers

Een groeiend deel van de branden begint bij apparatuur: een wasdroger die 's nachts draait, een elektrische fiets die in de gang oplaadt, een telefoon onder het kussen. Ook hier geldt: gedekt, tenzij roekeloos. Een verzekeraar zal pas moeilijk doen als u een apparaat bleef gebruiken waarvan u wist dat het defect was, of een teruggeroepen product negeerde. Wie een oplader van een onbekend merk gebruikt, is niet roekeloos; wie een accu die eerder al opzwol blijft laden in de slaapkamer, begeeft zich op glad ijs. Bewaar bij brand door een apparaat de restanten en de aankoopbon: de verzekeraar kan de schade mogelijk verhalen op de fabrikant, en dat verandert niets aan uw uitkering.

Na de brand: wat u zegt en wat u bewaart

Verzwijg nooit hoe de brand is ontstaan. Een verzekeraar die later ontdekt dat u een andere oorzaak hebt opgegeven, kan de hele claim afwijzen wegens misleiding, terwijl de echte oorzaak — de kaars — gewoon gedekt zou zijn geweest. Geef de feiten, laat de expert zijn werk doen en bewaar foto's van de situatie vóór het opruimen. Bent u het oneens met de vaststelling, dan hebt u recht op een contra-expert op kosten van de verzekeraar (artikel 7:959 BW).

Voorkomen blijft goedkoper

De maatregelen die de brandweer aanraadt, zijn dezelfde die uw claim veiligstellen: kaarsen in een houder op een onbrandbare ondergrond en nooit onbeheerd laten branden; niet roken in bed; opladers niet op of onder textiel; een rookmelder op elke verdieping, verplicht sinds 1 juli 2022; en de schoorsteen elk jaar laten vegen. Lees ook onze gids over rookmelders en blusmiddelen en wat de brandschadedekking precies vergoedt.